بررسی تطبیقی حدیث قدسی در توحید در الکافی و الصحیحین و سنجش آن با تنزیه قرآن کریم

چکیده

مسئله احادیث قدسی، به ‌رغم جایگاه الهیاتی منحصر به ‌فردشان به مانند کلام الهی در بیان نبوی، در مطالعات اسلامی کمتر مورد بررسی تطبیقی قرار گرفته‌اند. این خلاء پژوهشی، مانع از درک عمیق چگونگی تمایز گفتمان‌های کلامی اساسی در دو سنت اصلی اسلامی، یعنی تشیع و تسنن، شده است. هدف این پژوهش با پر کردن این شکاف، به تحلیل تطبیقی موضوعات اعتقادی در احادیث قدسی با متمرکز شدن بر محور اصلی «توحید» در منابع کانونی فریقین پرداخته است. همچنین روش پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، به استخراج و تحلیل متون احادیث قدسی از الکافی و الصحیحین پرداخته و یافته‌های آن را با معیار قرآن کریم ارزیابی کرده است .یافته‌ها و نتایج تحقیق، وجود در این بخش از اعتقادات را به صورت جداگانه آشکار می‌سازد. گفتمان توحید در الصحیحین، بر اساس «قدرت و «تقدیر الهی» است و از زبان تمثیل با ظواهر انسانی بهره می‌برد. در مقابل، گفتمان الکافی، «منزه دانستن پروردگار متعال» و با براهین عقلانی و نظریه «الأمر بین الأمرین» استوار می‌باشد. در نهایت نتیجه‌گیری از این پژوهش تفاوت‌های مشاهده‌ شده، ریشه در مبانی معرفت‌شناختی در دو مکتب را دارد و نشان می‌دهد که یک متن مشترک، چگونه به بستری برای تکوین و تثبیت دو جهان‌بینی کلامی کاملاً منسجم اما متفاوت تبدیل شده است.