بررسی تطبیقی نظریه عینیت صفات با ذات از دیدگاه ملاصدرا و نصوص دینی

چکیده

مسئله رابطه ذات و صفات الهی از دیرباز در کلام و فلسفه اسلامی محل بحث بوده است. دو دیدگاه عمده در این زمینه شکل گرفته: قول به زیادت صفات بر ذات (اشاعره) و قول به عینیت صفات با ذات (امامیه و فلاسفه اسلامی). ملاصدرا با تکیه بر مبانی فلسفی خویش همچون اصالت وجود، تشکیک وجود و بساطت ذات، نظریه عینیت را به گونه‌ای نوین تبیین کرده است. وی ضمن تشبیه رابطه صفات و ذات به رابطه معقولات ثانی فلسفی با وجود، با استفاده از حیثیت تقییدیه، کیفیت عینیت را تبیین می‌نماید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی به بررسی تطبیقی نظریه عینیت صفات با ذات از منظر ملاصدرا و نصوص دینی (قرآن، نهج‌البلاغه و روایات اهل بیت) می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که ملاصدرا در تبیین عینیت، مراحلی همچون تغایر مفهومی صفات با ذات و با یکدیگر، وحدت مصداقی، اندماجی بودن صفات، تساوق در حیثیت صدق و تناسب صفات با ذات حق را طی کرده است. تطبیق این مراحل با روایات معصومان (علیهم السلام) نشان‌دهنده هماهنگی عمیق میان اندیشه فلسفی صدرا و تعالیم نقلی است؛ به گونه‌ای که نظریه عینیت نه تنها با نصوص دینی تعارض ندارد، بلکه مؤید آن است.