بررسی مقایسهای مبانی عرفانی مکتب تئوسوفی مادام بلاوتسکی و عرفان اسلامی
کلمات کلیدی:
تئوسوفی, مادام بلاوتسکی, عرفان اسلامی, هستیشناسی, انسان کامل, معرفت عرفانی, سلوک عرفانی, تناسخ, وحدت وجودچکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی مقایسهای مبانی عرفانی تئوسوفی مادام بلاوتسکی و عرفان اسلامی، بر چهار حوزه اصلی هستیشناسی، انسانشناسی، معرفتشناسی و سلوک عرفانی تمرکز دارد. روش پژوهش توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانهای است. یافتهها نشان میدهد که هر دو جریان در پذیرش ساحتهای فراتر از جهان محسوس، اهمیت تجربه درونی، امکان تحول معنوی انسان، وجود مراتب هستی و ضرورت حرکت از وضعیت ابتدایی به وضعیت برتر، اشتراکاتی دارند. بااینحال، تفاوتهای بنیادین در مبانی این مفاهیم آشکار است. تئوسوفی در هستیشناسی خود بر حقیقت مطلق، مراتب کیهانی، کارما و تناسخ و ارتباط انسان با نیروهای کیهانی و موجودات متعالی تأکید دارد؛ در حالی که عرفان اسلامی هستی را در نسبت با وحدت الهی، تجلی اسماء و صفات و رابطه خدا و عالم تبیین میکند و مسئله معاد را جایگزین چرخه تناسخ میسازد. در انسانشناسی نیز انسان کامل تئوسوفی موجودی کیهانی و تجربی است که کمال او با هماهنگی با سطوح بالاتر هستی و نیروهای کیهانی پیوند دارد، در حالی که انسان کامل در عرفان اسلامی با ولایت، خلافت الهی، تزکیه نفس و قرب الهی تعریف میشود. در حوزه معرفتشناسی، تئوسوفی بر اشراق، علم باطنی، تجربه شخصی و ارتباط با موجودات متعالی تأکید دارد، در حالی که عرفان اسلامی کشف و شهود را در پیوند با وحی، شریعت، اخلاق و تهذیب نفس معتبر میداند. همچنین، سلوک تئوسوفی عمدتاً شخصی و مبتنی بر تمرینهای متناسب با ظرفیت فرد است، در حالی که سلوک اسلامی در چارچوب شریعت، طریقت و حقیقت و با هدایت استاد سامان مییابد. بنابراین، اگرچه میان دو جریان شباهتهایی در سطح تجربه و زبان عرفانی وجود دارد، تفاوتهای بنیادین آنها مانع از قرار دادن تئوسوفی در چارچوب عرفان اسلامی است.
دانلودها
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Mohaddeseh Alizadeh, Mohammad Ali Yousefi (Author); Reza Asadpour; Seyyed Zaman Daryabari (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
