تحلیل هرمنوتیکی شریعت در آثار فیلسوفان مسلمان و شاعران فارسی‌زبان

چکیده

این پژوهش با هدف تحلیل هرمنوتیکی مفهوم شریعت در آثار فیلسوفان مسلمان و شاعران فارسی‌زبان انجام شد. مسئله اصلی پژوهش آن است که شریعت در سنت اسلامی صرفاً به‌عنوان مجموعه‌ای از احکام فقهی و الزامات ظاهری فهم نشده، بلکه در سطوحی عمیق‌تر با عقل، اخلاق، معرفت، عشق و تجربه معنوی پیوند یافته است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی بود و داده‌ها از طریق مطالعه و تحلیل متون فلسفی، عرفانی و ادبی گردآوری شدند. یافته‌ها نشان داد که فیلسوفان مسلمان شریعت را در نسبت با عقل، نبوت، سعادت و کمال انسانی تفسیر کرده‌اند و آن را صورتی عملی و اجتماعی از حقیقت دانسته‌اند. همچنین نتایج نشان داد که شاعران فارسی‌زبان شریعت را در پیوند با عشق، صدق، تهذیب نفس و نقد ظاهرگرایی بازخوانی کرده‌اند و از طریق زبان نمادین و عرفانی، لایه‌های باطنی آن را آشکار ساخته‌اند. تحلیل تطبیقی نشان داد که هر دو جریان فلسفی و شاعرانه، با وجود تفاوت در زبان و روش، بر ضرورت پیوند میان ظاهر و باطن شریعت تأکید دارند و شریعت را مسیری برای تحول وجودی انسان می‌دانند. نتیجه‌گیری پژوهش بیانگر آن است که سنت اسلامی دارای ظرفیت‌های گسترده هرمنوتیکی برای فهم چندلایه شریعت است و می‌توان از این ظرفیت‌ها برای بازاندیشی در نسبت دین، معنا، اخلاق و تجربه انسانی در جهان معاصر بهره گرفت.