شریعت، فلسفه و اخلاق 4 تیر ماه 1405 1405 04 01 The Literature of Playwriting by Mirza Aqa Tabrizi in Critique of Qajar Despotism ادبیات نمایشنامه نویسی میرزا آقا تبریزی در انتقاد از استبداد قاجاریه 1 24 FA عفت رحیم زاده دانشجو دکتری، گروه تاریخ ، واحد شبستر ، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر ، ایران. معصومه قره داغی گروه تاریخ ، واحد شبستر ، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر ، ایران رضا نصیری حامد دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشکدۀ حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، ایران Journal Article 1405 01 05 <p>Mirza Aqa Tabrizi occupies a prominent position in the tradition of playwriting and the formation of Iranian theater. Under the direct influence of the works and ideas of Mirza Fath-Ali Akhundzadeh, he took the earliest steps toward the continuation of modern playwriting and, around 1868, composed three plays: The Story of Ashraf Khan, The Rule of Zaman Khan in Borujerd, and The Tale of Shah-Qoli Mirza in Kermanshah. Drawing upon the social and political narratives of his era, his works are regarded as the first coherent attempts to establish modern drama in Iran. Artistic performances possessed a critical spirit, and such a spirit was intolerable to authoritarian rulers; consequently, theatrical performances were often reduced to aspects of buffoonery and clowning. Theater itself was considered a reprehensible activity. The playwright intellectuals of the Constitutional era were among the most significant agents in transmitting modernity to society. Through the use of satire, allegory, and staged narratives, they transformed complex political and social concepts into a simple and comprehensible language accessible to various social classes. Plays provided a medium for the transmission of ideas such as legalism, freedom, rationality, and the critique of despotism. As a result, intellectual concepts extended beyond the confines of newspapers and educated circles. Through socio-political satire, playwrights exposed the inefficiency of absolute monarchy, bureaucratic corruption, and obsolete structures. This artistic criticism encouraged audiences, without direct confrontation, to reconsider existing power structures. After Mirza Fath-Ali Akhundzadeh, Mirza Aqa Tabrizi is considered the second modernist playwright of Iran and played a distinguished role in the expansion of modern dramatic literature. He is generally associated with the development of Iranian theatrical performances, particularly traditions of entertainment and stage performance. The central focus of his work lay primarily in dramatic textual composition: constructing dialogue, advancing action through conversation, and shaping theatrical situations.</p> <p>میرزا آقا تبریزی در سنت نمایشنامه‌نویسی و صورت‌بندی تئاتر ایرانی جایگاه بالایی دارد. تحت تأثیر مستقیم آثار و اندیشه‌های میرزا فتحعلی، نخستین گام‌ها را در تداوم نمایشنامه‌نویسی جدید برداشت و در حدود سال ۱۲۸۷ سه نمایشنامه «سرگذشت اشرف‌خان»، «حکومت زمان‌خان در بروجرد» و «حکایت شاه‌قلی‌میرزا در کرمانشاه» پدید آورد. آثار او با بهره‌گیری از روایت‌های اجتماعی و سیاسی عصر خود، نخستین کوشش‌های منسجم برای ایجاد نمایش مدرن محسوب می‌شود. نمایش های هنری روحیه نقادی داشتند واین روحیه برای حاکمان مستبد تحمل پذیر نبود به نمایش  جنبه های مسخرگی ودلقکی آن متمایل بوده اند.نمایش کاری مکروه بود . روشنفکران نمایشنامه‌نویس عصر مشروطه، از مهم‌ترین عاملان انتقال تجدد به جامعه بودند.با بهره‌گیری از زبان طنز، تمثیل و روایت‌های صحنه‌ای، مفاهیم پیچیده سیاسی و اجتماعی را به زبانی ساده و قابل‌فهم برای طبقات مختلف جامعه تبدیل می کردند. نمایشنامه‌ها فضای انتقال اندیشه‌هایی چون قانون‌گرایی، آزادی، عقلانیت و نقد استبداد را فراهم کردند. سبب می شد مفاهیم روشنفکری از محدوده روزنامه‌ها و محافل تحصیل‌کرده فراتر برود.نمایشنامه‌نویسان با زبان طنز سیاسی ـ اجتماعی، ناکارآمدی حکومت مطلقه، فساد دیوانی، و ساختارهای فرسوده را نشان می‌دادند. این نقد هنری، مخاطب را بدون تقابل مستقیم، به بازاندیشی در ساختار قدرت دعوت می‌کرد میرزا آقا تبریزی پس از میرزا فتحعلی، دومین نمایشنامه‌نویس نوگرای ایران به شمار می‌آید و نقشی برجسته در گسترش ادبیات نمایشی نو ایفا کرد. میرزا آقا تبریزی را معمولاً در پیوند با رشد نمایش‌های ایرانی به‌ویژه سنت‌های سرگرمی/نمایش‌های صحنه‌ای در نظر می‌گیرند.محور کار او بیشتر در متن‌پردازی نمایشی است یعنی ساختِ گفت‌وگو، پیشبرد کنش با دیالوگ، و شکل‌دادن به موقعیت‌های صحنه.</p> https://journalspe.com/index.php/spe/article/download/145/161