شریعت، فلسفه و اخلاق در دست انتشار 1405 06 01 Critical Trends in Qur’anic Exegetical Criticism: A Comparative Study of Al-Tibyān and Biḥār al-Anwār in Light of the Qur’anic Sciences گرایش‌های نقدی تفسیر قرآن، مقایسه میان «التبیان» و «بحارالأنوار»: مطالعه‌ای تطبیقی در پرتو علوم قرآن 1 23 FA ابراهیم رعد صاحب العذاری دانشجوی دکتری رشته علوم قران و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Journal Article 1404/12/03 <p>The present study examines exegetical criticism within the Islamic intellectual heritage, emphasizing the efforts of Qur’anic commentators in evaluating interpretive opinions and discussing diverse exegetical views. It focuses on selecting interpretations grounded in linguistic, legal, and rational evidence. The study aims to clarify the concept of exegetical criticism, uncover its methodological foundations, and explain its most prominent instruments, including the criticism of transmitted reports, the examination of occasions of revelation (asbāb al-nuzūl), abrogation (naskh), linguistic indications, and theological and juridical opinions related to Qur’anic interpretation, all of which scholars have employed in addressing exegetical issues. It also seeks to investigate practical examples from major works of Qur’anic exegesis, particularly Al-Tibyān by Shaykh al-Ṭūsī, as an outstanding model for the application of the critical method in Qur’anic interpretation. The study concludes that exegetical criticism has contributed significantly to the scholarly enrichment of Qur’anic studies, strengthened thematic understanding of the Qur’an, and reduced the influence of weak or inadequately substantiated interpretations.</p> <p>پژوهش حاضر با تأکید بر تلاش مفسران در ارزیابی آرای تفسیری و بحث از اقوال مختلف، به بررسی نقد تفسیری در میراث اسلامی پرداخته و اقوال مبتنی بر دلایل زبانی، شرعی و عقلی را برمی‌گزیند. هدف پژوهش، بیان مفهوم نقد تفسیری، کشف مبانی روش‌شناختی و شرح برجسته‌ترین ابزارهای آن مانند نقد روایات، بحث از اسباب نزول، نسخ، دلالت‌های زبانی و آرای کلامی و فقهی مرتبط با تفسیر قرآن است که عالمان در بررسی مسائل تفسیری بدان‌ها استناد کرده‌اند. همچنین سعی دارد تا نمونه‌های کاربردی از کتاب‌های تفسیر، به‌ویژه تفسیر «التبیان» شیخ طوسی، به‌مثابه الگویی برجسته در به‌کارگیری روش نقدی در تفسیر را بررسی کند. پژوهش حاضر به این نتیجه رسیده است که نقد تفسیری در غنی‌سازی علمی مطالعات قرآنی، تقویت فهم موضوعی  قرآن و کاهش تفسیرهای ضعیف یا ناآراسته سهیم بوده است.</p> https://journalspe.com/index.php/spe/article/download/188/116