شریعت، فلسفه و اخلاق در دست انتشار 1405 06 01 A Model of Moral Education Based on Al-Sahifa al-Sajjadiyya, the Treatise on Rights, and the Hadiths of Imam Sajjad (A.S.) and Its Philosophical Foundations الگوی تربیت اخلاقی بر اساس صحیفه سجادیه و رساله حقوق و احادیث امام سجاد (ع) و مبانی فلسفی آن 1 19 FA ابوالفضل علاءالدینی گروه تربیت و مشاوره ، واحد تهران مرکزی ،دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران. فهیمه انصاریان گروه تربیت و مشاوره ، واحد تهران مرکزی ،دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران. محسن ایمانی نائینی گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. Journal Article 1405 02 08 <p>This study aimed to extract and explain a comprehensive model of moral education based on Al-Sahifa al-Sajjadiyya, the Treatise on Rights, and the hadiths of Imam Sajjad (A.S.), and to identify its underlying philosophical foundations, objectives, principles, and educational methods. This qualitative study employed a descriptive-analytical approach. The research corpus consisted of the complete text of the 54 supplications of Al-Sahifa al-Sajjadiyya, the Treatise on Rights, and other hadiths attributed to Imam Sajjad (A.S.). Purposive sampling was used to select passages containing moral and educational concepts. Data were collected through library research and systematic note-taking from authoritative primary sources and were analyzed in MAXQDA through open, axial, and selective coding. The trustworthiness of the findings was assessed using Lincoln and Guba’s qualitative criteria, reliance on authentic primary sources, contextual analysis, and consultation with experts in Qur’anic and Hadith sciences and Islamic education. The analysis revealed that Imam Sajjad’s model of moral education is structured around four interconnected dimensions: God-centeredness, self-dignity and spiritual honor, systematic organization of duties and obligations, and practical-social moral conduct. Its philosophical foundations were organized into four domains: ontology, anthropology, epistemology, and axiology. Educational objectives were identified at three levels: attaining divine proximity, cultivating individual dignity and inner purification, and establishing a justice-oriented and empathetic society. God-centeredness, balance, reciprocity between rights and duties, and gradual and continuous cultivation of virtues emerged as the principal educational principles. Supplication and prayer, self-monitoring and self-evaluation, respect for human dignity, and practical role modeling were identified as the major educational mechanisms. The proposed model conceptualizes moral education as an integrated system in which knowledge, spirituality, rights, responsibilities, and social conduct operate interactively. Through self-knowledge, purification of the soul, observance of reciprocal rights, and morally grounded action, the model directs individuals toward human perfection and divine proximity. It can therefore provide a conceptual framework for designing moral education programs in educational, cultural, and social settings.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف استخراج و تبیین الگوی جامع تربیت اخلاقی بر اساس صحیفه سجادیه، رساله حقوق و احادیث امام سجاد (ع) و شناسایی مبانی فلسفی، اهداف، اصول و روش‌های تربیتی نهفته در این منظومه فکری انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شد. جامعه پژوهش شامل متن کامل 54 دعای صحیفه سجادیه، رساله حقوق و سایر احادیث منقول از امام سجاد (ع) بود. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و بر اساس انتخاب فرازهای دارای محتوای تربیتی ـ اخلاقی انجام گرفت. داده‌ها از طریق مطالعه کتابخانه‌ای و فیش‌برداری از منابع دست‌اول و معتبر گردآوری و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها نیز با اتکا به معیارهای کیفی کوبا و لینکلن، منابع اصیل و بررسی صاحب‌نظران علوم قرآن و حدیث و تربیت اسلامی ارزیابی شد. تحلیل داده‌ها نشان داد که الگوی تربیت اخلاقی امام سجاد (ع) بر چهار محور خدامحوری، کرامت نفس و عزت‌مندی روح، نظام‌مندی وظایف و تکالیف، و رفتارهای عملی و اجتماعی استوار است. مبانی فلسفی الگو نیز در چهار ساحت هستی‌شناسی، انسان‌شناسی، معرفت‌شناسی و ارزش‌شناسی سازمان یافت. اهداف تربیتی در سه سطح قرب الهی، کرامت و تهذیب فردی، و شکل‌گیری جامعه حق‌جو و همدل تبیین شدند. همچنین خدامحوری، توازن، تلازم حق و تکلیف و تدریج و استمرار فضایل به‌عنوان اصول محوری و دعا و نیایش، مراقبه و محاسبه، تکریم شخصیت و الگودهی عملی به‌عنوان مهم‌ترین سازوکارهای تربیتی شناسایی شدند. الگوی استخراج‌شده، تربیت اخلاقی را نظامی یکپارچه می‌داند که در آن معرفت، معنویت، حقوق و رفتار اجتماعی به‌صورت متقابل عمل می‌کنند و انسان را از طریق خودشناسی، تهذیب نفس، التزام به حقوق و مسئولیت‌های اجتماعی و عمل اخلاقی به سوی کمال و قرب الهی هدایت می‌کنند. این الگو می‌تواند چارچوبی مفهومی برای طراحی برنامه‌های تربیت اخلاقی در نظام‌های آموزشی، فرهنگی و اجتماعی فراهم سازد.</p> https://journalspe.com/index.php/spe/article/download/275/182