تصوف و طریقت در خواف

محمد زنگنه ابراهیمی; محمدعلی علیزاده; محمدنبی  سلیم

نویسندگان

محمد زنگنه ابراهیمی دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه ازاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0003-7637-7242
محمدعلی علیزاده گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد مشهد، دانشگاه ازاد اسلامی، مشهد، ایران https://orcid.org/0000-0002-7872-9729
محمدنبی سلیم گروه تاریخ، واحد شاهرود، دانشگاه ازاد اسلامی، شاهرود، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-9252-5300

کلمات کلیدی:

خواف, نقشبندیه, اندیشه های صوفیانه, تفکرات مذهبی

چکیده

خواف از شهرهای استان خراسان رضوی است که تاریخی کهن و پرماجرا دارد. این شهر در سال 18 هـ.ق توسط اعراب فتح شد و اهالی به مذهب حنفی گرویدند. در زمان مغولان، گرایشهای صوفیانه در بستر باورهای تسنن در خواف رواج یافت و در واکنش به شرائط نامساعد زمانه و تعامل و تضارب آراء متعدد فکری، کنشگری صوفیان به شکل دهی اندیشه های کلامی و مشرب‌های صوفی مابانه در بین نخبگان خواف یاری رساند. این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی، بدنبال پاسخ این پرسش است:« چرا طریقتهای صوفیه در خواف در سده های میانه تاریخ ایران، از استقبال و رونق بیشتری برخوردار بودند؟». یافته های تحقیق نشان می دهند به دلیل پیشینه محافل فرهنگی و اجتماعی خواف در رویکرد به اندیشه ها و جریان‌های کلامی و مذهبی ، زمینه لازم برای بسترسازی ظهور و رواج طریقت‌های صوفیانه و تعاطی افکار و آراء مختلف فراهم بود . در نتیجه، نفوذ مشرب‌های متصوفه باعث تثبیت سنتگرایی و مقاومت این کانون فرهنگی در برابر شیعی‌گری یا قرائت فقهی جدید از دین و مبانی کلام مذهب حنفی شد. به ویژه تاثیر نقشبندیه در حیات فرهنگی و اجتماعی خواف قابل تامل می نماید.