فتح در نهجالبلاغه: «تحلیل معناشناختی-شناختی واژهی «فتح» و کارکرد عاطفیِ «قَدِ افْتُتِحَتْ» در نامهی ۳۵ نهجالبلاغه»
کلمات کلیدی:
نهجالبلاغه, فتح, نامه 35, معناشناسی شناختی, مترادفها, قَدِ افْتُتِحَتْچکیده
این مقاله با رویکرد معناشناسی شناختی به بررسی واژهی «فتح» و شبکهی واژگان هممعنا و همافق آن در نهجالبلاغه میپردازد و بهطور خاص، نامهی 35 را از این منظر تحلیل میکند. هدف پژوهش آن است که نشان دهد «فتح» در این متن، صرفاً به معنای پیروزی نظامی یا تصرف سرزمین نیست، بلکه در بافت کلامی امام علی(ع) واجد لایههای معناییِ متنوعی از جمله گشایش، غلبه، مشروعیت، هشدار، و بار شناختیِ شکست یا رهایی است. پژوهش حاضر با تکیه بر تحلیل زمینهمحورِ واژگانی و بررسی مترادفها و همخانوادههایی چون «فَرَج»، «شَقَّ»، «کَشَفَ» و «شَرَعَ» نشان میدهد که امام علی(ع) این واژگان را بهصورت گزیده و هدفمند، متناسب با بافت و مخاطب، به کار میبرد تا علاوه بر انتقال معنا، بر ادراک، داوری و واکنش مخاطب نیز اثر بگذارد. در این میان، تعبیر «قَدِ افْتُتِحَتْ» در نامهی 35 و نیز کاربردهای مشابه آن در نهجالبلاغه، از منظر شناختی واجد بار عاطفی و سیاسی ویژهای است و وضعیت تاریخیِ فروپاشی، اضطراب و تغییر توازن قدرت را بازنمایی میکند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که «فتح» در نهجالبلاغه مفهومی تکبعدی نیست، بلکه در پیوند با زمینههای معرفتی، اخلاقی و سیاسی، به ابزاری برای صورتبندیِ معنا و جهتدهی به فهم مخاطب تبدیل میشود.
دانلودها
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Fatemeh Ghiasi-Rad (Author); Mohammad Marefat; Farah Naz Rafatjoo (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
