الگوی تربیت اخلاقی بر اساس صحیفه سجادیه و رساله حقوق و احادیث امام سجاد (ع) و مبانی فلسفی آن

نویسندگان

  • ابوالفضل علاءالدینی گروه تربیت و مشاوره ، واحد تهران مرکزی ،دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0009-6632-8520
  • فهیمه انصاریان گروه تربیت و مشاوره ، واحد تهران مرکزی ،دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران. https://orcid.org/0000-0003-3176-7944
  • محسن ایمانی نائینی گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0003-0888-8019

DOI:

https://doi.org/10.61838/jspe.275

کلمات کلیدی:

حضرت امام سجاد (ع), تربیت اخلاقی, صحیفه سجادیه, الگوی تربیتی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف استخراج و تبیین الگوی جامع تربیت اخلاقی بر اساس صحیفه سجادیه، رساله حقوق و احادیث امام سجاد (ع) و شناسایی مبانی فلسفی، اهداف، اصول و روش‌های تربیتی نهفته در این منظومه فکری انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شد. جامعه پژوهش شامل متن کامل 54 دعای صحیفه سجادیه، رساله حقوق و سایر احادیث منقول از امام سجاد (ع) بود. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و بر اساس انتخاب فرازهای دارای محتوای تربیتی ـ اخلاقی انجام گرفت. داده‌ها از طریق مطالعه کتابخانه‌ای و فیش‌برداری از منابع دست‌اول و معتبر گردآوری و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها نیز با اتکا به معیارهای کیفی کوبا و لینکلن، منابع اصیل و بررسی صاحب‌نظران علوم قرآن و حدیث و تربیت اسلامی ارزیابی شد. تحلیل داده‌ها نشان داد که الگوی تربیت اخلاقی امام سجاد (ع) بر چهار محور خدامحوری، کرامت نفس و عزت‌مندی روح، نظام‌مندی وظایف و تکالیف، و رفتارهای عملی و اجتماعی استوار است. مبانی فلسفی الگو نیز در چهار ساحت هستی‌شناسی، انسان‌شناسی، معرفت‌شناسی و ارزش‌شناسی سازمان یافت. اهداف تربیتی در سه سطح قرب الهی، کرامت و تهذیب فردی، و شکل‌گیری جامعه حق‌جو و همدل تبیین شدند. همچنین خدامحوری، توازن، تلازم حق و تکلیف و تدریج و استمرار فضایل به‌عنوان اصول محوری و دعا و نیایش، مراقبه و محاسبه، تکریم شخصیت و الگودهی عملی به‌عنوان مهم‌ترین سازوکارهای تربیتی شناسایی شدند. الگوی استخراج‌شده، تربیت اخلاقی را نظامی یکپارچه می‌داند که در آن معرفت، معنویت، حقوق و رفتار اجتماعی به‌صورت متقابل عمل می‌کنند و انسان را از طریق خودشناسی، تهذیب نفس، التزام به حقوق و مسئولیت‌های اجتماعی و عمل اخلاقی به سوی کمال و قرب الهی هدایت می‌کنند. این الگو می‌تواند چارچوبی مفهومی برای طراحی برنامه‌های تربیت اخلاقی در نظام‌های آموزشی، فرهنگی و اجتماعی فراهم سازد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

علاءالدینی ا. ., انصاریان ف., & ایمانی نائینی م. . (1405). الگوی تربیت اخلاقی بر اساس صحیفه سجادیه و رساله حقوق و احادیث امام سجاد (ع) و مبانی فلسفی آن. شریعت، فلسفه و اخلاق, 4(3), 1-19. https://doi.org/10.61838/jspe.275