چگونگی اسلام پذیری ایرانیان: با آغوش باز یا با ضرب شمشیر؟

چکیده

امروزه یکی از مناقشات مهم و دامنه­داری که در بین نویسندگان، مورخان و جامعه­شناسان وجود دارد، نحوۀ گروش مردم ایران به دین اسلام پس از حمله اعراب مسلمان و سقوط ساسانیان است. برخی از پژوهشگران می­گویند مردم ایران با زور و ضرب شمشیر اسلام آوردند و این دین بر آنها تحمیل شد و برخی دیگر معتقدند که پس از سقوط ساسانیان، ایرانیان بلافاصله با آغوش باز به استقبال اسلام رفتند و آن را پذیرفتند. هر یک از این دو گروه دلایلی برای اثبات نظر خود ذکر می‌کنند. در این پژوهش با رویکردی علمی و بی‌طرفانه و با استناد به معتبرترین منابع تاریخی، به ارزیابی صحت و سقم این دو دیدگاه پرداختیم. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که هیچ یک از این دو دیدگاه درست و مطابق با شواهد تاریخی نیست. مردم ایران نه بلافاصله با آغوش باز به استقبال اسلام رفتند و نه به زور و با ضرب شمشیر ایمان آوردند. پس از شکست ساسانیان از اعراب مسلمان، اکثریت قریب به اتفاق مردم ایران با پرداخت جزیه بر دین زرتشتی باقی ماندند و این وضعیت چندین نسل به طول انجامید. سپس نسل‌های بعدی به تدریج و در طول چند قرن برتری دین اسلام را پذیرفتند و به آن ایمان آوردند. بنابراین گروش مردم ایران به دین اسلام به تدریج و در طی چند نسل، بدون اجبار و با انتخاب آزادانۀ آنها صورت گرفت.