مبانی معرفت شناختی عدالت تربیتی بر اساس نهج البلاغه درنظام تعلیم وتربیت

چکیده

عدالت تربیتی در نهج‌البلاغه به‌طور عمیقی با معرفت و عقلانیت پیوند دارد. عدالت بدون بصیرت و عقل نمی‌تواند پایدار باشد، زیرا ممکن است به انحراف، تبعیض یا جزم‌اندیشی بینجامد. امام علی(ع) عقل را چراغ عدالت می‌داند و معرفت را شرط تشخیص حق. این امر به سیاست‌گذاران و مدیران آموزشی گوشزد می‌کند که عدالت تربیتی بدون برنامه‌ریزی برای تقویت تفکر نقاد، حکمت‌ورزی، مشارکت معرفتی و گفت‌وگوی تربیتی ممکن نیست. عدالت تربیتی در منظومه فکری امام علی(ع) ماهیتی «هم‌زمان فردی، اجتماعی، اخلاقی، معرفتی و ساختاری» دارد. این نگاه چندبعدی می‌تواند نقطه عزیمی برای طراحی الگوهای تربیتی اسلامی در نظام آموزشی ایران باشد؛ الگوهایی که با انسان‌شناسی دینی هماهنگ بوده و درعین‌حال قابل استفاده در برنامه‌ریزی‌های آموزشی و مدیریتی هستند . رویکردی که عدالت را نه در سطح توزیع منابع، بلکه در سطح «پرورش انسان عادل» جست‌وجو می‌کند. این نگاه، رسالت نهایی تعلیم و تربیت اسلامی را یادآوری می‌کند: ساختن انسان‌های حکیم، پاک، آگاه، مسئول و عدالت‌ورز که بتوانند جامعه‌ای سالم و الهی را بنا کنند.