مفهوم پردازی و تحلیل محتوای کرامت انسان در دو پارادایم حقوق بین‌الملل مدرن و مکتب علوی

چکیده

پژوهش حاضر با استفاده از روش تحقیق کیفی داده‌ بنیاد به روش اشتراوس و کوربین، و به‌کارگیری سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی، به تحلیل مفهومی کرامت انسانی در دو پارادایم حقوق بین‌الملل مدرن و مکتب علوی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد کرامت انسانی در قرآن به عنوان ارزش ذاتی و فطری که خداوند از بدو خلقت به انسان عطا کرده است، با تأکید بر آیات مهمی همچون «إِنَّ اللّهَ یأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ»، «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِینَ بِالْقِسْطِ» و«مَن أَحْیاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْیا النَّاسَ جَمِیعًا» بیان می‌شود. همچنین مفاهیم کلیدی کرامت انسانی شامل حق دسترسی به عدالت و منع تبعیض، حق آزادی بیان و مشارکت در امور عمومی و حق حیات و امنیت شخصی، در چارچوب همین آموزه‌های قرآنی و تأکیدات امام علی (ع) تبیین شده است. این مؤلفه‌ها در دو پارادایم حقوق بین‌الملل مدرن و مکتب علوی با تقویت نگاه اخلاقی، عدالت‌محور و معنوی، به یک نظریه جامع تبدیل گردیده‌اند. پژوهش چارچوبی نظری، مبتنی بر شرایط علّی، زمینه‌ها، راهبردها و موانع تحقق کرامت ارائه می‌دهد که نقش نهادها و جامعه را در تضمین حقوق بنیادین و ارتقای کرامت انسانی برجسته می‌سازد. بدین ترتیب، کرامت انسانی که بر مبنای آموزه‌های متعالی قرآن کریم استوار است، به عنوان رکن اصلی عدالت، امنیت و آزادی، در نظام‌های حقوقی و فرهنگی جایگاه بی‌بدیلی دارد.