مهدویت شیعی و آینده جهان: تحلیل آینده‌پژوهانه با تأکید بر سناریوهای نظم جهانی

چکیده

جهان معاصر در آستانه تحولات عمیق سیاسی، فرهنگی، فناورانه و تمدنی قرار گرفته و بحران‌هایی همچون افول مشروعیت نظم لیبرال، گسترش نابرابری جهانی، بحران معنا، ناامنی زیست‌محیطی و بازگشت هویت‌های دینی، مسئله آینده جهان را به یکی از مهم‌ترین موضوعات علوم انسانی و مطالعات آینده‌پژوهی تبدیل کرده است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی و آینده‌پژوهانه، به بررسی ظرفیت‌های مهدویت شیعی برای تبیین آینده نظم جهانی می‌پردازد. این مطالعه بر این فرض استوار است که مهدویت شیعی صرفاً یک آموزه کلامی یا آخرالزمانی نیست، بلکه چارچوبی تمدنی و هنجاری برای فهم آینده تاریخ، عدالت جهانی و تحول انسان به شمار می‌آید. در این راستا، ابتدا مبانی نظری آینده‌پژوهی، سناریونویسی و نظم جهانی بررسی شد و سپس مهم‌ترین روندهای مؤثر بر آینده جهان، از جمله جهانی‌شدن ریسک، شبکه‌ای‌شدن قدرت، بحران مدرنیته، بازگشت دین و تحولات هویتی تحلیل گردید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مهدویت شیعی با تأکید بر عدالت فراگیر، هدایت الهی، انتظار فعال و حکومت جهانی صالح، می‌تواند الگویی بدیل برای نقد نظم موجود و تصور آینده‌ای معنوی‌تر و عادلانه‌تر ارائه دهد. همچنین چهار سناریوی اصلی شامل تداوم نظم سلطه، نظم چندقطبی، گذار معنوی و تحقق نظم جهانی مهدوی مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان می‌دهد که آینده مطلوب در اندیشه مهدوی، آینده‌ای است که در آن عدالت، معنویت، عقلانیت و کرامت انسانی در سطح جهانی تحقق می‌یابد و انسان از سلطه ساختارهای ناعادلانه رهایی پیدا می‌کند.