گرایش‌های نقدی تفسیر قرآن، مقایسه میان «التبیان» و «بحارالأنوار»: مطالعه‌ای تطبیقی در پرتو علوم قرآن

چکیده

پژوهش حاضر با تأکید بر تلاش مفسران در ارزیابی آرای تفسیری و بحث از اقوال مختلف، به بررسی نقد تفسیری در میراث اسلامی پرداخته و اقوال مبتنی بر دلایل زبانی، شرعی و عقلی را برمی‌گزیند. هدف پژوهش، بیان مفهوم نقد تفسیری، کشف مبانی روش‌شناختی و شرح برجسته‌ترین ابزارهای آن مانند نقد روایات، بحث از اسباب نزول، نسخ، دلالت‌های زبانی و آرای کلامی و فقهی مرتبط با تفسیر قرآن است که عالمان در بررسی مسائل تفسیری بدان‌ها استناد کرده‌اند. همچنین سعی دارد تا نمونه‌های کاربردی از کتاب‌های تفسیر، به‌ویژه تفسیر «التبیان» شیخ طوسی، به‌مثابه الگویی برجسته در به‌کارگیری روش نقدی در تفسیر را بررسی کند. پژوهش حاضر به این نتیجه رسیده است که نقد تفسیری در غنی‌سازی علمی مطالعات قرآنی، تقویت فهم موضوعی  قرآن و کاهش تفسیرهای ضعیف یا ناآراسته سهیم بوده است.