مطالعه­ی تطبیقی دیدگاه علامه طباطبایی و آیت­الله جوادی آملی درباره­ی معاد جسمانی

چکیده

مسئله معاد جسمانی که از اساسی‌ترین مباحث کلامی و فلسفی اسلام است، دارای اهمیت معرفتی و هویتی در نظام حکمت متعالیه می‌باشد. این مقاله با رویکرد تطبیقی، تحلیلی نوین به تفاوت‌های بنیادین دو دیدگاه کلیدی حکمت معاصر ارائه می‌دهد. علامه طباطبایی با تکیه‌بر حرکت جوهری، معاد جسمانی را محصول تکامل وجودی بدن و اتحاد نفس و بدن مثالی می‌داند. در رأی ایشان، بدن اخروی، تداوم اشتدادی بدن دنیوی بوده و ضمن حفظ هویت شخصی، فاقد عینیت مادی است و ماهیتش را از نسبت با نفس و نفسِ واحد اخذ می‌کند. وی بازگشت بدن عنصری را رد نموده و تبیین فلسفی خود را با تحلیل آیات معاد و پاسخ به شبهات بنیاد نهاده است از طرفی دیگر، آیت‌الله جوادی آملی با تأکید بر اصل تجسم اعمال، پیوند هویت بدن اخروی با ملکات و اعمال انسان را می‌پذیرد و بدن قیامتی را تعین‌یافته اعمال می‌داند؛ بدنی که نه تکرار بدن طبیعی، بلکه حقیقتی متناسب با سیر وجودی نفس است این پژوهش، با تحلیل منابع اصلی نشان می‌دهد هر دو رویکرد در بنیان، اشتراکاتی دارند اما در کیفیت اتحاد بدن و نفس و نسبت بدن اخروی با بدن دنیوی، اختلافات عمیق فلسفی و تفسیری دارند که درک آنها برای حل چالش‌های معاصر فلسفه دین ضروری است.