مبانی فلسفی گفتگوی بین‌فرهنگی از دیدگاه ملاصدرا

چکیده

گفتگوی بین‌فرهنگی در جهان معاصر به‌عنوان یکی از ضرورت‌های بنیادین برای مدیریت تنوع فرهنگی، کاهش تعارضات و تقویت همزیستی مسالمت‌آمیز مطرح شده است. با این حال، بسیاری از رویکردهای موجود در این حوزه، عمدتاً در چارچوب‌های زبانی، اجتماعی یا سیاسی باقی مانده و از پشتوانه‌های عمیق فلسفی، به‌ویژه در سطح هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی، بهره‌مند نیستند. پژوهش حاضر با هدف تبیین مبانی فلسفی گفتگوی بین‌فرهنگی بر اساس حکمت متعالیه ملاصدرا، به بررسی ابعاد متافیزیکی، انسان‌شناختی و معرفت‌شناختی این مسئله پرداخته است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع فلسفی و متون اصلی صدرایی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اصولی همچون اصالت وجود، تشکیک در مراتب هستی، حرکت جوهری و اتحاد عاقل و معقول، چارچوبی نظری فراهم می‌آورند که در آن، کثرت فرهنگی در بستر وحدت وجودی معنا می‌یابد و امکان گفتگوی عمیق و معنادار میان فرهنگ‌ها فراهم می‌شود. در بعد انسان‌شناختی، انسان به‌عنوان موجودی پویا و در حال شدن در نظر گرفته می‌شود که هویت او در فرآیند تعامل با دیگری شکل می‌گیرد و گفتگوی بین‌فرهنگی به‌مثابه مسیری برای تعالی و خودتحقق‌بخشی او تلقی می‌گردد. در حوزه معرفت‌شناسی نیز، با پذیرش مراتب مختلف شناخت از حس تا شهود، گفتگو به فرآیندی چندسطحی تبدیل می‌شود که فراتر از تبادل صرف اطلاعات است. در مجموع، الگوی صدرایی با ارائه نگاهی جامع و یکپارچه، ظرفیت بالایی برای بازاندیشی در نظریه گفتگوی بین‌فرهنگی و ارائه چارچوبی تحول‌آفرین در این حوزه دارد.