نقش داوری و مداخله قضایی در حل اختلافات زناشویی از منظر آیات‌ قرآن کریم و قانون احوال شخصیه عراق

چکیده

نهاد خانواده در شریعت اسلامی جایگاهی بنیادین دارد و قرآن کریم با نگاهی اصلاح‌محور، اختلافات زناشویی را امری محتمل اما قابل مدیریت می‌داند. در این چارچوب، داوری به‌عنوان سازوکاری پیشگیرانه و اخلاقی، پیش از هرگونه مداخله الزام‌آور قضایی پیش‌بینی شده است. آیه ۳۵ سوره نساء با تصریح بر ارجاع اختلافات شدید به حکمین از خانواده زوجین، الگویی متمایز از حل اختلاف ارائه می‌دهد که هدف اصلی آن حفظ پیوند زناشویی و جلوگیری از طلاق شتاب‌زده است. در مقابل، قانون احوال شخصیه عراق، علی‌رغم الهام‌گیری کلی از فقه اسلامی، حل اختلافات زناشویی را عمدتاً در قالب رسیدگی قضایی سامان‌دهی کرده و نقش داوری را به نهادی غیرمستقل و تابع اراده قاضی تقلیل داده است. این پژوهش با رویکرد تحلیلی–تطبیقی و با بهره‌گیری از منابع فقهی، تفسیری و حقوقی، به بررسی نسبت میان داوری قرآنی و مداخله قضایی در قانون عراق می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که غلبه منطق دعوامحور و تشریفات قضایی، نه‌تنها امکان اصلاح روابط زناشویی را کاهش داده، بلکه در مواردی به تشدید تعارض و افزایش طلاق قضایی انجامیده است. پژوهش نتیجه می‌گیرد که بازتعریف جایگاه داوری و تنظیم صحیح نسبت آن با قضاوت، می‌تواند گامی مؤثر در جهت هم‌سویی قانون احوال شخصیه عراق با مقاصد شریعت اسلامی و نیازهای اجتماعی معاصر باشد.