تصویر پیامبر اکرم(ص) در متون حدیثی شیعه و اهل سنت (بررسی مقایسه‌ای)

چکیده

قرآن کریم و منابع حدیثی شیعه و اهل سنت، پیامبر اکرم(ص) را به عنوان الگویی راستین و جامع برای ابعاد فردی، خانوادگی و اجتماعی مسلمانان معرفی می‌کنند. با وجود اشتراک چشم‌گیر رویکرد فریقین در ترسیم این تصویر، یک تفاوت بسیار مهم وجود دارد: در رویکرد اهل‌سنت، مواردی به چشم می‌آید که چهره حضرت در زمینه‌های مذکور تنقیص می‌شود. این پژوهش با رویکرد توصیفی و تحلیلی، احادیث معتبر دو گروه را بازخوانی و مقایسه کرده تا وجوه اشتراک و افتراق در تصویر نبوی را بررسی کند. مسئله اصلی پژوهش، چرایی تفاوت میان رویکرد فریقین است که در قالب سوالاتی در باب چگونگی تصویر پیامبر در رویکرد شیعی، اهل‌سنت، آشکارسازی تفاوت‌ها و علت‌یابی آن پاسخ داده شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در رویکرد مشترک فریقین (که محور هم‌گرایی و الگوی فرامذهبی است)، پیامبر اسلام(ص) در ابعاد فردی مظهر صبر، فروتنی، صداقت و عدالت، در ابعاد خانوادگی الگویی مهربان و عادل، و در ابعاد اجتماعی پیشتاز در خدمت‌رسانی و رعایت حقوق انسانی تصویر شده‌اند. وجه تفاوت به بخشی از روایات اهل‌سنت بازمی‌گردد که صورتی متفاوت از ایشان ارائه می‌دهد که حاوی اموری دور شأن مقام نبوت، و در مواردی مخالف موازین عصمت و حتی موهون و شرم‌آور است. در تحلیل چرایی این تفاوت، به تفاوت نگاه فریقین در مورد جانشینان پیامبر اکرم(ص) رسیدیم؛ شیعه با اعتقاد به معصوم بودن امامان، سازگاری بالایی با تصویر برجسته نبی اکرم(ص) دارد، در حالی که اهل‌سنت با پذیرش جانشینی غیرمعصوم، ناگزیر به تنزل تصویر پیامبر اکرم(ص) هستند تا ناسازگاری آشکار نباشد.