شناسایی فرآیند درونی‌سازی آموزه‌های اخلاقی در نوجوانان با تربیت قرآنی

چکیده

هدف این پژوهش شناسایی و تبیین فرآیند درونی‌سازی آموزه‌های اخلاقی در نوجوانان با محوریت تربیت قرآنی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و مبتنی بر نظریه زمینه‌ای انجام شد. جامعه پژوهش نوجوانان دارای سابقه تربیت قرآنی در شهر تهران بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری، ۱۶ نفر به‌عنوان شرکت‌کننده انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با روش کدگذاری سه‌مرحله‌ای تحلیل شد. برای مدیریت و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار NVivo استفاده گردید. تحلیل داده‌ها نشان داد فرآیند درونی‌سازی آموزه‌های اخلاقی در سه سطح اصلی شامل فرآیندهای شناختی (آشنایی با مفاهیم، تأمل شخصی، پرسشگری و هویت‌یابی)، عوامل زمینه‌ای و بیرونی (خانواده، همسالان، معلمان، مدرسه، رسانه و رویدادهای تاثیرگذار) و راهبردهای درونی‌سازی (تمرین عملی، مراقبه، بازخوردگیری، الگوبرداری و مشارکت جمعی) شکل می‌گیرد. نقش تأمل و خودارزیابی، حمایت خانواده، و تجربه عملی آموزه‌های قرآنی در این مسیر تعیین‌کننده بود. درونی‌سازی آموزه‌های اخلاقی در نوجوانان یک فرآیند تعاملی و چندسطحی است که متأثر از عوامل شناختی، محیطی و راهبردی است و تأمل فردی و حمایت محیطی نقش کلیدی در آن ایفا می‌کند. این یافته‌ها می‌تواند در طراحی برنامه‌های آموزشی و تربیتی مبتنی بر قرآن برای نوجوانان مورد استفاده قرار گیرد.