خودشاعرانه پل ریکور و کنشگری اخلاقی: ظرفیت‌سازی برای خلاقیت اخلاقی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تحلیل جایگاه «خودِ شاعرانه» در منظومه فکری پل ریکور و تبیین نقش آن در امکان‌پذیری «کنشگری اخلاقی خلاق» سامان یافته است. ریکور با طرح ایده «خودمندی روایی» نشان می‌دهد که هویت انسانی امری سیال، تاریخی و تفسیری است که در بستر روایت و بازخوانی تجربه‌های زیسته شکل می‌گیرد. در این چارچوب، «خودِ شاعرانه» به‌عنوان ظرفیتی خلاق و تفسیرگر در سوژه انسانی مطرح می‌شود که توانایی گشودن افق‌های تازه برای درک موقعیت‌های اخلاقی و آفرینش راه‌حل‌های مسئولانه را فراهم می‌آورد. مسئله اصلی مقاله آن است که چگونه این ظرفیت شاعرانه می‌تواند امکان فاصله‌گیری انتقادی از هنجارهای تثبیت‌شده، بازاندیشی در قواعد اخلاقی و تدارک کنش‌های نوآورانه را در مواجهه با موقعیت‌های پیچیده اخلاقی میسر سازد.روش پژوهش مبتنی بر تحلیل و تفسیر نظام‌مند آثار اصلی ریکور در حوزه هرمنوتیک، هویت روایی و اخلاق است. یافته‌ها نشان می‌دهد که خودِ شاعرانه از رهگذر «تخیل اخلاقی»، آگاهی سوژه را از سطح تبعیت صرف از هنجارها فراتر برده و زمینه گذار به سطحی از کنشگری اخلاقی را فراهم می‌کند که در آن روایت، تخیل و بازتفسیر موقعیت‌های انضمامی نقش محوری دارند. بر اساس نتایج پژوهش، خودِ شاعرانه می‌تواند به‌عنوان بنیانی نظری برای ظرفیت‌سازی در خلاقیت اخلاقی تلقی شود؛ ظرفیتی که به فاعل اخلاقی امکان می‌دهد میان قواعد کلی، شرایط تاریخی و مسئولیت نسبت به دیگری نوعی توازن پویا برقرار کند.در نهایت، مطالعه حاضر نشان می‌دهد که پیوند میان خودِ شاعرانه و کنشگری اخلاقی در اندیشه ریکور، چشم‌اندازی نو برای فهم پویایی و خلاقیت در اخلاق معاصر فراهم می‌سازد و از اخلاق به‌مثابه فرایندی روایی، تفسیرگرانه و خلاق دفاع می‌کند.