کنش­های گفتاری در داستان حضرت ابراهیم (7) در قرآن با تکیه بر رویکرد جان سِرل

چکیده

این پژوهش با رویکردی توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر نظریه کنش‌های گفتاری جان سرل، به بررسی کنش‌های گفتاری در داستان حضرت ابراهیم (7) در قرآن کریم پرداخته است. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی انواع کنش‌های زبانی به‌کاررفته در گفت‌وگوهای حضرت ابراهیم (7) با خداوند، قوم خود، فرزندش و دیگر شخصیت‌های داستانی، و نیز تحلیل کارکرد ارتباطی آن‌ها در انتقال پیام‌های وحیانی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در روایت قرآنی داستان آن حضرت، کنش‌های ترغیبی بیشترین بسامد را داشته‌اند؛ امری که بیانگر غلبه لحن دعوت‌محور، اقناعی و هدایت‌گر در سخنان ایشان است. پس از آن، کنش‌های اظهاری و عاطفی در مرتبه دوم قرار گرفته‌اند که نشان‌دهنده حضور هم‌زمانِ تبیین حقایق توحیدی و بازنمایی حالات درونی، احساسات و خشوع معنوی در متن داستان است. در مرتبه سوم، کنش‌های اعلامی قرار دارند که نقش آن‌ها بیشتر در ایجاد تغییرات موقعیتی و برجسته‌سازی لحظات خاص روایی دیده می‌شود. کنش‌های تعهدی نیز با کمترین بسامد، در مرتبه چهارم قرار گرفته‌اند و بیشتر در قالب بیان التزام، آمادگی و پایبندی شخصیت‌ها به فرمان الهی ظاهر شده‌اند. این الگوی بسامدی نشان می‌دهد که قرآن کریم در روایت داستان حضرت ابراهیم (7)، بیش از هر چیز بر کنش‌های دعوت‌گر و هدایت‌محور تأکید دارد و در کنار آن، از کنش‌های اظهاری و عاطفی برای تعمیق معنا و انتقال تجربه‌های ایمانی بهره می‌گیرد.