شناسایی شاخص‌های ارزیابی رفتار اخلاقی در نظام تعلیم و تربیت دینی

چکیده

هدف این پژوهش شناسایی شاخص‌های ارزیابی رفتار اخلاقی در نظام تعلیم و تربیت دینی با بهره‌گیری از روش کیفی و تحلیل مضمون بوده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۴ نفر از متخصصان تعلیم و تربیت دینی، اخلاق اسلامی و برنامه‌ریزی درسی در شهر تهران گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شد و فرآیند مصاحبه تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار NVivo صورت گرفت و مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی اجرا شد. تحلیل مصاحبه‌ها منجر به استخراج سه مقوله اصلی شامل «التزام عملی به ارزش‌های اخلاقی»، «روابط اخلاقی با دیگران» و «جهت‌گیری الهی و دینی در اخلاق» گردید. هر یک از این مقوله‌ها دارای زیرمقوله‌هایی متنوع بودند که ابعاد مختلف رفتار اخلاقی را پوشش می‌دادند؛ از جمله نظم و صداقت، همدلی، حل تعارض، نیت الهی و بهره‌گیری از الگوهای دینی. یافته‌ها نشان داد که رفتار اخلاقی در بستر تعلیم و تربیت دینی، ترکیبی از کنش بیرونی و نیت درونی است. پژوهش حاضر بر ضرورت تدوین چارچوبی جامع و بومی برای ارزیابی رفتار اخلاقی تأکید دارد که در آن ابعاد معنوی، نیت‌محور و اجتماعی اخلاق به‌صورت یکپارچه لحاظ شده باشند. این شاخص‌ها می‌توانند مبنایی برای طراحی ابزارهای ارزیابی و ارتقاء برنامه‌های تربیت اخلاقی در مدارس باشند.