طراحی الگوی برنامه درسی اخلاق‌محور مبتنی بر خودسازماندهی در مقطع متوسطه اول

چکیده

هدف این پژوهش طراحی الگوی برنامه درسی اخلاق‌محور مبتنی بر خودسازماندهی برای دانش‌آموزان دوره متوسطه اول با بهره‌گیری از دیدگاه متخصصان و خبرگان برنامه‌ریزی درسی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه پژوهش شامل متخصصان، خبرگان، اساتید و صاحب‌نظران حوزه برنامه‌ریزی درسی کشور بود که با استفاده از نمونه‌گیری نظری هدفمند و روش گلوله‌برفی انتخاب شدند. در نهایت، 15 نفر در مطالعه مشارکت کردند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و پس از پیاده‌سازی، با استفاده از تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتند. برای اطمینان از اعتبار داده‌ها از روش بازآزمون و توافق درون‌موضوعی استفاده شد که به‌ترتیب ضرایب پایایی 89 درصد و 86 درصد به دست آمد. تحلیل داده‌های کیفی نشان داد که الگوی برنامه درسی اخلاق‌محور مبتنی بر خودسازماندهی از سه بعد اصلی تشکیل می‌شود. بعد اهداف شامل چهار مؤلفه مهارت، آگاهی و نگرش، خودشناسی و سازگاری اجتماعی بود. بعد محتوا سه مؤلفه اصول انتخاب محتوا، اصول سازماندهی و ارائه محتوا و توجهات اساسی را دربرگرفت. همچنین در بعد راهبردهای یاددهی–یادگیری پنج مؤلفه عاملیت‌بخشی، روش‌های فعال، جهت‌دهی، بازخورددهی و الهام‌بخشی شناسایی شد. یافته‌ها بیانگر آن بود که این مؤلفه‌ها به‌صورت یک نظام منسجم می‌توانند چارچوبی مناسب برای طراحی برنامه‌های درسی اخلاقی مبتنی بر خودسازماندهی در مدارس متوسطه اول فراهم آورند. نتایج پژوهش نشان داد که تلفیق آموزش اخلاقی با اصول خودسازماندهی می‌تواند زمینه رشد همه‌جانبه دانش‌آموزان را فراهم کرده و به ارتقای مهارت‌های اخلاقی، خودآگاهی، مسئولیت‌پذیری و سازگاری اجتماعی آنان منجر شود. الگوی طراحی‌شده با تأکید بر اهداف تربیتی، محتوای انعطاف‌پذیر و راهبردهای یادگیری فعال، ظرفیت بالایی برای تقویت هویت فرهنگی و اخلاقی دانش‌آموزان دارد و می‌تواند مبنایی برای بازنگری و توسعه برنامه‌های درسی دوره متوسطه اول باشد.