طراحی روابط درونی ابعاد حکمرانی اخلاقی مبتنی بر مضامین نهج‌البلاغه با رویکرد مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM)

چکیده

هدف این پژوهش طراحی و تبیین روابط درونی و سلسله‌مراتبی ابعاد حکمرانی اخلاقی مبتنی بر مضامین نهج‌البلاغه با استفاده از رویکرد مدل‌سازی ساختاری تفسیری است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت کیفی است. در مرحله نخست، با بهره‌گیری از تحلیل محتوای کیفی، ابعاد و مؤلفه‌های حکمرانی اخلاقی از متن نهج‌البلاغه استخراج شد. سپس برای تحلیل روابط درونی میان ابعاد شناسایی‌شده، از روش مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM) استفاده گردید. جامعه خبرگان شامل 12 نفر از اعضای هیئت علمی رشته‌های مدیریت دولتی، مدیریت اسلامی، علوم سیاسی و معارف اسلامی بود که به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق ماتریس خودتعاملی ساختاری گردآوری و طی شش گام ISM تحلیل شدند. نتایج مدل‌سازی نشان داد «حکمرانی خردبنیاد» در پایین‌ترین سطح مدل قرار دارد و به‌عنوان زیربنای مفهومی، بر تمامی ابعاد دیگر تأثیرگذار است. «حکمرانی سیرت‌بنیاد» و «حکمرانی ضابطه‌بنیاد» در سطح بعدی قرار گرفته و رابطه‌ای دوطرفه داشته و بر «حکمرانی مردم‌بنیاد» و «حکمرانی اخلاق اجتماعی» اثر می‌گذارند. این دو بُعد نیز در سطح بالاتر، زمینه‌ساز تحقق «حکمرانی خدمت‌بنیاد» به‌عنوان برونداد نهایی نظام حکمرانی اخلاقی هستند. مدل استخراج‌شده نشان می‌دهد حکمرانی اخلاقی در نهج‌البلاغه ساختاری نظام‌مند و سلسله‌مراتبی دارد که در آن عقلانیت و خردورزی، مبنای تحقق اخلاق فردی، اجتماعی و خدمت‌رسانی عمومی محسوب می‌شود و می‌تواند چارچوبی بومی برای ارتقای نظام حکمرانی ارائه دهد.