تحلیل تجربی تعارض نقش در روحانیون جوان میان نقش دینی و اقتضائات اخلاق اجتماعی

چکیده

هدف این پژوهش، تحلیل تجربی تعارض نقش در روحانیون جوان میان الزامات نقش دینی و اقتضائات اخلاق اجتماعی در جامعه معاصر ایران است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۳ نفر از روحانیون جوان ساکن تهران گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شد و مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. برای تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار NVivo نسخه ۱۲ استفاده شد. مضامین اصلی و فرعی بر پایه کدهای باز سازمان‌دهی و دسته‌بندی شدند. تحلیل داده‌ها منجر به شناسایی سه مقوله اصلی شامل: «فشارهای تعارض نقش»، «راهبردهای مقابله‌ای»، و «پیامدهای تعارض نقش» شد. زیرمقوله‌هایی همچون تعارض وظایف دینی با خواسته‌های اجتماعی، ناتوانی در هویت‌یابی، بازتعریف نقش، فرسودگی شغلی، و تغییر سبک تبلیغ، از تجربه زیسته شرکت‌کنندگان استخراج شد. همچنین مشخص شد که برخی از روحانیون با سکوت، برخی با انعطاف تاکتیکی، و برخی دیگر با نوسازی درونی نقش، به این تعارضات واکنش نشان می‌دهند. تعارض نقش در روحانیون جوان، پدیده‌ای چندوجهی است که پیامدهای روانی، هویتی و حرفه‌ای گسترده‌ای دارد. بدون بازاندیشی در آموزش، ساختار و سیاست‌های دینی، تداوم این تعارض می‌تواند به کاهش مشروعیت و کارآمدی نهاد روحانیت در جامعه مدرن منجر شود.