بازنمایی راهبردهای پرورش فضائل اخلاقی در خانواده اسلامی

چکیده

هدف پژوهش حاضر شناسایی و بازنمایی راهبردهای پرورش فضائل اخلاقی در خانواده‌های اسلامی از منظر والدین مسلمان ساکن تهران است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۶ نفر از والدین مسلمان شهر تهران جمع‌آوری گردید. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شد و مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تمامی مصاحبه‌ها ضبط، پیاده‌سازی و با استفاده از نرم‌افزار Nvivo مورد تحلیل قرار گرفت. تحلیل داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت. تحلیل داده‌ها منجر به استخراج چهار مقوله اصلی شامل «الگو بودن والدین»، «سبک تربیت دینی اخلاق‌محور»، «روابط درون‌خانوادگی سالم» و «ساختاردهی رفتاری و ارزشی» شد. در هر یک از این مقوله‌ها زیرمقوله‌هایی چون صداقت در رفتار والدین، تشویق به اعمال نیک، گفت‌وگوی صمیمانه، و تعیین مرزهای رفتاری روشن شناسایی گردید. والدین با استفاده از ترکیبی از راهبردهای کلامی، رفتاری و دینی، مفاهیم اخلاقی را به‌گونه‌ای عملی به فرزندان منتقل می‌کردند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تربیت اخلاقی در خانواده اسلامی یک فرآیند تعاملی و معنادار است که از طریق الگو بودن والدین، تقویت ارتباط عاطفی، و بهره‌گیری از مفاهیم دینی تحقق می‌یابد. این یافته‌ها می‌تواند به طراحی برنامه‌های آموزش والدگری مبتنی بر ارزش‌های اسلامی و حمایت از نهاد خانواده در تربیت اخلاقی نسل آینده کمک کند.