تحلیل تطبیقی نقش نفقه در تضمین امنیت اقتصادی خانواده باتوجه به تحولات اجتماعی-فرهنگی در نظام‌های حقوقی ایران، لبنان و مصر

چکیده

هدف این پژوهش تحلیل تطبیقی نقش نهاد نفقه در تضمین امنیت اقتصادی خانواده با توجه به تحولات اجتماعی–فرهنگی در نظام‌های حقوقی ایران، لبنان و مصر است تا میزان کارآمدی این نهاد و چالش‌های اجرایی آن در شرایط اجتماعی معاصر بررسی شود. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی–تحلیلی با رویکرد تطبیقی بوده و داده‌ها از طریق مطالعه کتابخانه‌ای، بررسی منابع فقهی و حقوقی، قوانین موضوعه و مقالات علمی گردآوری شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه مبانی فقهی مشترک در این سه کشور، نفقه را به‌عنوان تعهد مالی شوهر برای تأمین هزینه‌های زندگی همسر تثبیت کرده است، اما تفاوت در ساختارهای حقوقی، سازوکارهای اجرایی و میزان انطباق قوانین با تحولات اجتماعی، بر کارآمدی عملی این نهاد تأثیر گذاشته است. در ایران وجود ضمانت اجرای کیفری برای ترک انفاق، در لبنان ساختار طایفه‌ای دادگاه‌های مذهبی و در مصر اصلاحات قانونی در حوزه احوال شخصیه هر یک به‌گونه‌ای بر نحوه اجرای این نهاد اثرگذار بوده‌اند. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که نهاد نفقه همچنان ظرفیت مهمی برای تضمین امنیت اقتصادی خانواده دارد، اما تحقق کارآمدی کامل آن مستلزم تقویت ضمانت اجراهای حقوقی، اصلاح معیارهای تعیین نفقه و هماهنگ‌سازی مقررات با تحولات اجتماعی و اقتصادی معاصر است.