شناسایی عوامل مؤثر بر درونی‌سازی ارزش‌های اخلاقی در آموزش غیررسمی دینی

چکیده

هدف از این پژوهش، شناسایی عوامل مؤثر بر درونی‌سازی ارزش‌های اخلاقی در آموزش غیررسمی دینی و تبیین ابعاد و مؤلفه‌های مرتبط با این فرایند در بستر فرهنگی ایران است. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۰ نفر از مربیان، متربیان و فعالان حوزه آموزش دینی در شهر تهران گردآوری شد. مشارکت‌کنندگان به صورت هدفمند و با تنوع تجربی انتخاب شدند و فرایند جمع‌آوری داده‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. برای تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار Nvivo و کدگذاری سه‌مرحله‌ای (باز، محوری و گزینشی) استفاده شد. تحلیل داده‌ها به شناسایی سه مقوله اصلی شامل «عوامل ارتباطی و انسانی»، «ساختارهای زمینه‌ای و محیطی» و «مؤلفه‌های درونی فرد متربی» منجر شد. در ذیل این مقوله‌ها، ۱۵ زیرمقوله و بیش از ۶۰ کد مفهومی استخراج شد. تعامل چهره‌به‌چهره، شخصیت مربی، تجربه‌های زیسته، فضای غیررسمی، پیوست فرهنگی و آمادگی روانی از جمله مؤثرترین عوامل در فرایند درونی‌سازی شناخته شدند. درونی‌سازی موفق ارزش‌های اخلاقی نیازمند تعامل انسانی عمیق، محیط تربیتی معنادار و آمادگی شناختی-عاطفی در متربیان است. آموزش غیررسمی دینی، در صورت بهره‌گیری از عناصر فرهنگی و ارتباطی مناسب، می‌تواند نقش مؤثری در تثبیت ارزش‌های اخلاقی ایفا کند.