تبیین دیدگاه ملاصدرا درباره نسبت معرفت عقلی با معرفت اخلاقی

چکیده

تحقیق حاضر به تبیین نسبت میان معرفت عقلی و معرفت اخلاقی در حکمت متعالیه ملاصدرا می‌پردازد و ضرورت آن از آنجا ناشی می‌شود که در فلسفه اسلامی غالباً این دو حوزه به‌صورت مستقل بررسی شده‌اند و چگونگی بکارگیری مفاهیم معرفت اخلاقی در معرفت عقلی و نقش متقابل اخلاق در ارتقای ظرفیت معرفتی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. سؤال اصلی پژوهش این است که «نسبت معرفت عقلی و معرفت اخلاقی در نظام فکری ملاصدرا چگونه تعریف می‌شود و فضایل اخلاقی و معرفتی چه نقشی در تکامل نفس و تحقق معرفت عقلانی دارند؟» روش تحقیق، تحلیل متنی و توصیفی ـ تحلیلی منابع اصلی ملاصدرا شامل اسفار، شرح الهدايه الاثیریه و تفسیر قرآن کریم است. نتایج نشان می‌دهد که هرچند معرفت عقلی و اخلاقی در حکمت متعالیه حوزه‌های مستقل دارند، اما ارتباطی متقابل دارند؛ تهذیب نفس و کسب فضایل اخلاقی زمینه‌ساز افزایش ظرفیت ادراکی و دستیابی به معرفت بالاتر است. همچنین فضایل معرفتی و اخلاقی به‌عنوان صفات وجودی نفس، توسعه وجودی انسان را تسهیل می‌کنند و از طریق نور الهی، تحقق معرفت کامل را امکان‌پذیر می‌سازند.